Het Project | Doelstelling
Dutch Prints Online
Dutch Prints Online is een samenwerkingsverband van de Koninklijke Bibliotheek (KB) en de Universiteitsbibliotheken van Amsterdam (UBA) en Leiden (UBL). Deze instellingen bieden elk een deel van hun collectie aan om te worden gedigitaliseerd. Zo wordt een begin gemaakt met de ontwikkeling van een digitale collectie van in Nederland gedrukte boeken uit de periode voor 1800.
Uit het tijdvak 1781-1800 zijn uit het Nederlandse taalgebied bijna 10.000 unieke titels geselecteerd, met een gezamenlijke omvang van ongeveer 2 miljoen pagina’s. Deze titels zullen vanaf begin 2011 digitaal beschikbaar zijn. Deze webdienst zal in de toekomst worden uitgebreid met meer gedigitaliseerde boeken en met nieuwe functionaliteit.
Digitalisering
Het belang van de digitalisering van wetenschappelijke bronnen is evident. Zonder bronnenmateriaal is onderzoek in de geesteswetenschappen ondenkbaar. Elektronische ontsluiting draagt enorm bij aan de efficiëntie, effectiviteit en betrouwbaarheid van het onderzoek en biedt mogelijkheden voor geheel nieuwe vormen van onderzoek. Digitalisering brengt daarmee nieuwe wetenschappelijke doorbraken binnen bereik. Daarvoor is wel de beschikbaarheid van (zeer) grote tekstcorpora noodzakelijk. Dutch Prints Online beoogt dergelijke grote bestanden beschikbaar te maken.
Achtergrond
De universiteitsbibliotheken van Amsterdam (UBA) en Leiden (UBL) en de Koninklijke Bibliotheek (KB) hebben een groot aantal vergelijkbare, elkaar aanvullende en soms (bij gedrukt materiaal) deels overlappende bijzondere collecties. Het betreft oude gedrukte publicaties in veel verschillende talen uit verschillende landen.
Naast de gedrukte werken is er een grote hoeveelheid geschreven materiaal in de bibliotheken aanwezig, variërend van middeleeuwse handschriften, latere handschriften (waaronder archieven van geleerden en kunstenaars) tot meer dan een miljoen brieven. Verder zijn er collecties kaarten en atlassen, prenten, foto’s, sierpapier, boekbanden, en typografisch materiaal.
Inmiddels zijn grote delen van de bijzondere collecties op titelniveau digitaal ontsloten: gedrukte werken (boeken, tijdschriften) tot 1800 in de STCN (Short Title Catalogue, Netherlands) en brieven in de CEN (Catalogus Epistularum Neerlandicarum). Voor middeleeuwse handschriften is de website Medieval Manuscripts in Dutch Collections (www.mmdc.nl) gerealiseerd.
De afdelingen Bijzondere Collecties van de UBA, UBL en KB lanceerden eind oktober 2005 het initiatief tot ‘Nationale Infrastructuur voor de Digitale Ontsluiting Bijzondere Collecties’. Dit is een plan voor een online bibliotheek voor de Humaniora, die bestaat uit volledig gedigitaliseerde objecten uit de bijzondere collecties van de betrokken instellingen.
Door de diverse bijzondere collecties uit deze drie bibliotheken, en in een later stadium ook uit andere (universiteits)bibliotheken te digitaliseren en toegankelijk te maken, komt een groot corpus van nu merendeels vrijwel onbereikbare teksten ter beschikking van de wetenschap, en daarnaast van het secundair en tertiair onderwijs. Dutch Prints Online is een eerste stap in de richting van deze online bibliotheek.
Het digitaliseren van oude drukken
De term ‘Bijzondere Collecties’ wordt gebruikt voor zeer uiteenlopend materiaal dat om welke reden dan ook zeldzaam en kostbaar (en vaak kwetsbaar) is. Het materiaal uit de Bijzondere Collecties wordt in speciale magazijnen bewaard, met specifieke beveiliging en klimaatbeheersing.
Boeken en ander (papieren) materiaal uit de Bijzondere Collecties worden niet uitgeleend, maar alleen in eigen studiezalen en onder toezicht ter inzage gegeven. Dergelijke werken zijn dus relatief moeilijk toegankelijk voor gebruikers. Ze kunnen ook niet zomaar onder de scanner of het kopieerapparaat worden gelegd.
Ook de digitalisering van deze boeken wordt daarom met extra zorg uitgevoerd. Zo worden de boeken van tevoren stuk voor stuk beoordeeld op hun fysieke staat en vindt het scannen plaats met behulp van een speciale ‘boekenwieg’. Dit apparaat voorkomt dat de band - en met name de rug - te zwaar wordt belast of zelfs beschadigd.